Hoofdstuk 7

Wraak: waarom wraak zoet is en bovendien heilige plicht
Johan van der Dennen

Wraakzucht als motivatie kan worden begrepen (1) als een instrument van retributieve rechtvaardigheid, een poging om de ‘morele orde’ te herstellen, (2) als een politiek instrument ter afschrikking van toekomstige overvallen en (3) als psychologisch mechanisme om een gekrenkt en vernederd ego te herstellen. De meerderheid van de verslagen van oorlogen bij ‘primitieve’ (voorstatelijke) volken door etnologen en antropologen betreft vetes, wraakexpedities en vergeldingstochten: oneindige cycli of spiralen van wraak en weerwraak op basis van echt of vermeend onrecht, en gevoed door angst voor de kwaadaardigheid van ‘de vijand’. Wraak is een vorm van wederkerigheid of reciprociteit. Wederkerigheid, zowel positief als negatief, is de basis van alle sociale relaties. En vergelding, terugbetaling ‘oog-om-oog, tand-om-tand’ is als het ware het negatief van ‘voor-wat-hoort-wat’.

De wraakzucht als emotioneel-motivationeel complex is geëvolueerd (in de darwinistische betekenis van evolutie via natuurlijke selectie) omdat de baten van onmiddellijke vergelding, in termen van individuele en collectieve overleving en reproductief succes, de kosten, in termen van uitroeiing of onderwerping, ruimschoots overstegen in de menselijke evolutie.

<< terug